<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="T45n1878"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Taishō Tripiṭaka, Electronic version, No. 1878 花严发菩提心章</title> <title xml:lang="zh-Hans">大正新修大藏经数位版, No. 1878 花严发菩提心章</title> <author>唐 法藏述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Taisho</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">T</idno>.<idno type="vol">45</idno>.<idno type="no">1878</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Taishō Tripiṭaka</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">大正新修大藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">花严发菩提心章</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Hsiao Chen-Kuo, Text as provided by Anonymous from USA, Punctuated text as provided by Mr. Lan Shi-Ren</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">萧镇国大德提供，北美某大德提供，蓝世任大德提供新式标点</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>新式标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【大】</witness> <witness xml:id="wit1">【原】</witness> <witness xml:id="wit2">【甲】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB05098"> <charName>CBETA CHARACTER CB05098</charName> <mapping cb:dec="988138" type="PUA">U+F13EA</mapping> <mapping type="unicode">U+39A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>懒</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[怡-台+阑]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2000-08-01T15:07:06"> CW (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT (00/01/24) </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone n="1" unit="juan"/> <lb n="0650c17" ed="T"/> <lb n="0650c18" ed="T"/> <lb n="0650c19" ed="T"/><cb:docNumber>No. 1878</cb:docNumber> <lb n="0650c20" ed="T"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="1" type="序">凡例</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0650002" n="0650002"/>花严发菩提心章凡例</head> <lb n="0650c21" ed="T"/> <lb n="0650c22" ed="T"/><p xml:id="pT45p0650c2201">此章别有异本，而文画多纰谬，字句颇缺脱， <lb n="0650c23" ed="T"/>今以梅尾南都诸本随義参订改正。笔削非 <lb n="0650c24" ed="T"/>私意也，每値文有大异，繫之鼇头。《法界義镜》 <lb n="0650c25" ed="T"/>曰：“香象大师《菩提心章》载法界观门，以明发 <lb n="0650c26" ed="T"/>心相。”故今章明第四表德中有五门：自第一 <lb n="0650c27" ed="T"/>真空观至第三周遍含容观，全擧彼观文耳也。 <lb n="0650c28" ed="T"/>又如圆超《疏抄录》、凝然《花严宗要義》、永超《东 <lb n="0650c29" ed="T"/>域传灯录》及《<name role="" type="person">高山寺</name>藏目》等，皆标为贤首撰也。 <pb n="0651a" ed="T" xml:id="T45.1878.0651a"/> <lb n="0651a01" ed="T"/>世别有题为《花严三昧章》者，然其文大同此 <lb n="0651a02" ed="T"/>章。今谓是乃後学误以今章残编为《三昧章》 <lb n="0651a03" ed="T"/>者耶？故《探玄记》说十重唯识曰：“上来所明约 <lb n="0651a04" ed="T"/>教就解而说。若就观、行，亦有十重，如一卷《华 <lb n="0651a05" ed="T"/>严三昧》中说云。”然考世所题为《三昧章》者，总 <lb n="0651a06" ed="T"/>无其文，故知彼非其于《探玄记》所指者必矣。</p> <lb n="0651a07" ed="T"/><p xml:id="pT45p0651a0701">正德四年纳锦绫山曼荼罗院</p></cb:div> <lb n="0651a08" ed="T"/><cb:div type="other"> <lb n="0651a09" ed="T"/> <lb n="0651a10" ed="T"/><cb:juan n="001" fun="open"><cb:mulu n="1" type="卷"/><cb:jhead>花严发菩提心章</cb:jhead></cb:juan> <lb n="0651a11" ed="T"/> <lb n="0651a12" ed="T"/><byline cb:type="author">魏国西寺沙门法藏述</byline> <lb n="0651a13" ed="T"/><p xml:id="pT45p0651a1301"> 发心第一 简教第二 显过第三 <lb n="0651a14" ed="T"/> 表德第四</p> <lb n="0651a15" ed="T"/><cb:mulu level="1" type="其他">1 发心</cb:mulu><p xml:id="pT45p0651a1501">初中问曰：“云何名为发菩提心？”</p><p xml:id="pT45p0651a1513" cb:place="inline">答曰：“依起信 <lb n="0651a16" ed="T"/>论有三种心：一者、直心，正念真如法故；二者、 <lb n="0651a17" ed="T"/>深心，乐修一切诸善行故；三者、大悲心，救度 <lb n="0651a18" ed="T"/>一切苦众生故。依此三心，各曲开十门。</p><p xml:id="pT45p0651a1816" cb:place="inline">“就初 <lb n="0651a19" ed="T"/>直心中，具有十心：</p><p xml:id="pT45p0651a1908" cb:place="inline">“一者、廣大心，谓誓愿观一 <lb n="0651a20" ed="T"/>切法，悉如如故。</p><p xml:id="pT45p0651a2007" cb:place="inline">“二者、甚深心，谓誓愿观真如， <lb n="0651a21" ed="T"/>要尽源底故。</p><p xml:id="pT45p0651a2106" cb:place="inline">“三者、方便心，谓推求拣择，趣真 <lb n="0651a22" ed="T"/>方便故。</p><p xml:id="pT45p0651a2204" cb:place="inline">“四者、坚固心，谓设逢极苦乐受，此观 <lb n="0651a23" ed="T"/>心不捨離故。</p><p xml:id="pT45p0651a2306" cb:place="inline">“五者、无间心，谓观此真如理，尽 <lb n="0651a24" ed="T"/>未来际不觉其久故。</p><p xml:id="pT45p0651a2409" cb:place="inline">“六者、折伏心，谓若失念 <lb n="0651a25" ed="T"/>烦恼暂起，即觉察折伏令尽，使观心相续故。</p> <lb n="0651a26" ed="T"/><p xml:id="pT45p0651a2601">“七者、善巧心，谓观真理，不碍随事，巧修万行 <lb n="0651a27" ed="T"/>故。</p><p xml:id="pT45p0651a2702" cb:place="inline">“八者、不二心，谓随事万行，与一味真理融 <lb n="0651a28" ed="T"/>无二故。</p><p xml:id="pT45p0651a2804" cb:place="inline">“九者、无碍心，谓理事既全融不二，还 <lb n="0651a29" ed="T"/>令全理之事互相即入故。</p><p xml:id="pT45p0651a2911" cb:place="inline">“十者、圆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0651001" n="0651001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0651001" n="0651001"/><anchor xml:id="beg0651001" n="0651001"/>明<anchor xml:id="end0651001"/>心，谓顿 <pb n="0651b" ed="T" xml:id="T45.1878.0651b"/> <lb n="0651b01" ed="T"/>观法界全一全多，同时显现无障无碍故。</p><p xml:id="pT45p0651b0117" cb:place="inline">“第 <lb n="0651b02" ed="T"/>二深心中，亦具十心：</p><p xml:id="pT45p0651b0209" cb:place="inline">“一者、廣大心，谓于遍法 <lb n="0651b03" ed="T"/>界一切行门，誓当修习学故。</p><p xml:id="pT45p0651b0312" cb:place="inline">“二者、修行心，谓 <lb n="0651b04" ed="T"/>于此无边行海，对缘修造故。</p><p xml:id="pT45p0651b0412" cb:place="inline">“三者、究竟心，谓 <lb n="0651b05" ed="T"/>凡所修学，要当成就，乃至菩提故。</p><p xml:id="pT45p0651b0514" cb:place="inline">“四者、忍苦 <lb n="0651b06" ed="T"/>心，谓能忍大苦，修诸难行，不以为难故。</p><p xml:id="pT45p0651b0616" cb:place="inline">“五者、 <lb n="0651b07" ed="T"/>无厌足心，谓顿修多行，情无厌足故。</p><p xml:id="pT45p0651b0715" cb:place="inline">“六者、无 <lb n="0651b08" ed="T"/>疲倦心，谓于一一难行多时，勇悍无疲倦故。</p> <lb n="0651b09" ed="T"/><p xml:id="pT45p0651b0901">“七者、常心，谓于一一行，各尽未来际，念念相 <lb n="0651b10" ed="T"/>续恒不断故。</p><p xml:id="pT45p0651b1006" cb:place="inline">“八者、不求果报心，谓修此诸行， <lb n="0651b11" ed="T"/>不求人天二乘果故。</p><p xml:id="pT45p0651b1109" cb:place="inline">“九者、欢喜心，谓凡修诸 <lb n="0651b12" ed="T"/>行，称本求心，皆大欢喜故。</p><p xml:id="pT45p0651b1211" cb:place="inline">“十者、不顚倒心，谓 <lb n="0651b13" ed="T"/>凡所修行，皆離二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0651002" n="0651002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0651002" n="0651002"/><anchor xml:id="beg0651002" n="0651002"/>乘<anchor xml:id="end0651002"/>，俱绝三轮故。</p><p xml:id="pT45p0651b1314" cb:place="inline">“第三大悲 <lb n="0651b14" ed="T"/>心中，亦具十心：</p><p xml:id="pT45p0651b1407" cb:place="inline">“一者、廣大心，谓于一切众生 <lb n="0651b15" ed="T"/>皆立誓愿，将度脱故。</p><p xml:id="pT45p0651b1509" cb:place="inline">“二者、最勝心，谓度彼要 <lb n="0651b16" ed="T"/>当得<persName>佛</persName>果故。</p><p xml:id="pT45p0651b1606" cb:place="inline">“三者、巧方便心，谓求度众生巧 <lb n="0651b17" ed="T"/>方便法，要当成熟故。</p><p xml:id="pT45p0651b1709" cb:place="inline">“四者、忍苦心，谓堪忍代 <lb n="0651b18" ed="T"/>彼一切众生受大苦故。</p><p xml:id="pT45p0651b1810" cb:place="inline">“五者、无厌足心，谓于 <lb n="0651b19" ed="T"/>一一难化众生化以无量方便，无厌足故。</p><p xml:id="pT45p0651b1917" cb:place="inline">“六 <lb n="0651b20" ed="T"/>者、无疲倦心，谓化难化众生设于无量劫荷 <lb n="0651b21" ed="T"/>负众生苦，不以为劳故。</p><p xml:id="pT45p0651b2110" cb:place="inline">“七者、常心，谓于一一 <lb n="0651b22" ed="T"/>众生尽未来际念念无间，不休息故。</p><p xml:id="pT45p0651b2215" cb:place="inline">“八者、不 <lb n="0651b23" ed="T"/>求恩报心，谓于诸众生作此廣大饶益，终不 <lb n="0651b24" ed="T"/>希望毛端恩报故。</p><p xml:id="pT45p0651b2408" cb:place="inline">“九者、欢喜心，谓令众生得 <lb n="0651b25" ed="T"/>安乐时，通令得转轮王乐、释梵天王乃至二 <lb n="0651b26" ed="T"/>乘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0651003" n="0651003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0651003" n="0651003"/><anchor xml:id="beg0651003" n="0651003"/>及大<anchor xml:id="end0651003"/>涅槃等乐故。</p><p xml:id="pT45p0651b2609" cb:place="inline">“十者、不顚倒心，谓不见 <lb n="0651b27" ed="T"/>能化及所化故。”</p></cb:div> <lb n="0651b28" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">2 简教</cb:mulu><p xml:id="pT45p0651b2801">第二简教者。</p><p xml:id="pT45p0651b2806" cb:place="inline">问：“众生修行，为要籍受持圣教， <lb n="0651b29" ed="T"/>方成行耶？为要须捨教法行，方成立耶？”</p><p xml:id="pT45p0651b2916" cb:place="inline">答：“通 <pb n="0651c" ed="T" xml:id="T45.1878.0651c"/> <lb n="0651c01" ed="T"/>辨此義，略有十类众生：</p><p xml:id="pT45p0651c0110" cb:place="inline">“一者、自有众生元不 <lb n="0651c02" ed="T"/>识教，悬捨圣言，师自妄心，或随邪友违教修 <lb n="0651c03" ed="T"/>行，以为心要。外现威仪，内实朽<g ref="#CB05098">懒</g>，巧伪诳惑， <lb n="0651c04" ed="T"/>是魔徒黨，此为最恶人也。</p><p xml:id="pT45p0651c0411" cb:place="inline">“二者、自有众生亦 <lb n="0651c05" ed="T"/>背圣教不读经典，唯以质直心，随逐前巧伪 <lb n="0651c06" ed="T"/>人，谓为出要，勤苦修行竟无所益，此虽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0651004" n="0651004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0651004" n="0651004"/><anchor xml:id="beg0651004" n="0651004"/>勝<anchor xml:id="end0651004"/> <lb n="0651c07" ed="T"/>于前类，犹非好人也。此上二人俱捨圣教，不 <lb n="0651c08" ed="T"/>得義理。</p><p xml:id="pT45p0651c0804" cb:place="inline">“三者、自有众生闻前二人背教为损， <lb n="0651c09" ed="T"/>即便唯读圣言不解義意，莫知修行，唯以巧 <lb n="0651c10" ed="T"/>伪傍依圣教，求名求利，违自所诵，顺妄背真， <lb n="0651c11" ed="T"/>此虽不捨圣言，犹非好人也。</p><p xml:id="pT45p0651c1112" cb:place="inline">“四者、自有众生 <lb n="0651c12" ed="T"/>虽受持读诵唯逐文句，不知義理，不解修行， <lb n="0651c13" ed="T"/>唯以直心读诵为业，虽无巧伪勝过前人，犹 <lb n="0651c14" ed="T"/>非究竟。此上二人俱不捨圣教而不得義理 <lb n="0651c15" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT45p0651c1502" cb:place="inline">“五者、自有众生读诵圣教，分知解行，随力 <lb n="0651c16" ed="T"/>修行，多读文句，少有修行。虽是好人，犹未究 <lb n="0651c17" ed="T"/>竟。</p><p xml:id="pT45p0651c1702" cb:place="inline">“六者、自有众生廣寻圣教，遍知解行，渐<anchor xml:id="nkr_note_orig_0651005" n="0651005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0651005" n="0651005"/><anchor xml:id="beg0651005" n="0651005"/>略<anchor xml:id="end0651005"/> <lb n="0651c18" ed="T"/>圣言，而顺教修行，取意专修不复多读。此虽 <lb n="0651c19" ed="T"/>复勝前，犹非究竟。</p><p xml:id="pT45p0651c1908" cb:place="inline">“七者、自有众生受持圣教 <lb n="0651c20" ed="T"/>深会其意，亡筌得实，唯在修行，不复寻言。虽 <lb n="0651c21" ed="T"/>捨教筌，犹非究竟。</p><p xml:id="pT45p0651c2108" cb:place="inline">“八者、自有众生寻教得旨， <lb n="0651c22" ed="T"/>知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0651006" n="0651006"/>一切法无不称性，是故于文字教法亦不 <lb n="0651c23" ed="T"/>待捨離，持此顺称之教则为正行，此虽不捨 <lb n="0651c24" ed="T"/>教而得真，犹非究竟。</p><p xml:id="pT45p0651c2409" cb:place="inline">“九者、自有众生常受持 <lb n="0651c25" ed="T"/>称性之言教，遂得于教不捨不著，恒观绝言 <lb n="0651c26" ed="T"/>之真理，乃得于理亦不捨亦不滞，俱起二行 <lb n="0651c27" ed="T"/>故。《经》曰：‘圣说法，圣默然’者，是其事也。此虽理 <lb n="0651c28" ed="T"/>事无碍，二行俱起，犹非究竟。</p><p xml:id="pT45p0651c2812" cb:place="inline">“十者、自有众生 <lb n="0651c29" ed="T"/>寻教得真，会理、教无碍常观理而不碍持教， <pb n="0652a" ed="T" xml:id="T45.1878.0652a"/> <lb n="0652a01" ed="T"/>恒诵习而不碍观空。故《<anchor xml:id="nkr_note_orig_0652001" n="0652001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0652001" n="0652001"/><anchor xml:id="beg0652001" n="0652001"/>经》曰：‘成就第一诚谛 <lb n="0652a02" ed="T"/>之语，如说能行，如行能说，乃至学三世诸<persName>佛</persName> <lb n="0652a03" ed="T"/>无二语，随顺<persName>如来</persName>一切智慧’等<anchor xml:id="end0652001"/>，此则理教俱 <lb n="0652a04" ed="T"/>融，合成一观，方为究竟也。”</p></cb:div> <lb n="0652a05" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="1" type="其他">3 显过</cb:mulu><p xml:id="pT45p0652a0501">第三显过者。</p><p xml:id="pT45p0652a0506" cb:place="inline">问：“色空、空色为相即耶？为不相 <lb n="0652a06" ed="T"/>即耶？”</p><p xml:id="pT45p0652a0603" cb:place="inline">答：“有二门：一、显过；二、表德。</p><p xml:id="pT45p0652a0613" cb:place="inline">“第一显过 <lb n="0652a07" ed="T"/>中有四句：谓即亦不可，非即亦不可，俱亦不 <lb n="0652a08" ed="T"/>可，俱非亦不可。</p><p xml:id="pT45p0652a0807" cb:place="inline">“初中有二：谓據人及法。</p><p xml:id="pT45p0652a0816" cb:place="inline">“就人 <lb n="0652a09" ed="T"/>有四句：若色即空，有二过失：一、凡迷同圣过， <lb n="0652a10" ed="T"/>以凡夫见色，即是空故。二、圣智同凡过，以所 <lb n="0652a11" ed="T"/>证真空，即是凡见色故。若空即色，亦有二过 <lb n="0652a12" ed="T"/>失：一、圣应同凡，见妄色故。二、凡应同圣，见真 <lb n="0652a13" ed="T"/>空故。</p><p xml:id="pT45p0652a1303" cb:place="inline">“就法四句者：若色即空，还有二过失：一、 <lb n="0652a14" ed="T"/>壞俗谛过，以靑、黄等色即是真空，则无别俗 <lb n="0652a15" ed="T"/>故。二者、壞真谛过，既以靑、黄等相为真空，则 <lb n="0652a16" ed="T"/>别无真空故。若空即色，亦有二过失：一、壞真 <lb n="0652a17" ed="T"/>谛过，以空是靑、黄等，则无真空故。二、壞俗谛 <lb n="0652a18" ed="T"/>过，以真空为色，则无妄色故。</p><p xml:id="pT45p0652a1812" cb:place="inline">“第二非即亦不 <lb n="0652a19" ed="T"/>可者，亦有二失。</p><p xml:id="pT45p0652a1907" cb:place="inline">“據人四句者：若色不即空，有 <lb n="0652a20" ed="T"/>二失：一者、凡迷不成过，以所见色，非虚妄故。 <lb n="0652a21" ed="T"/>二、凡无悟圣过，以所见妄色，隔真空故。若空 <lb n="0652a22" ed="T"/>不即色，亦有二失：一、圣智不成过，以空取色 <lb n="0652a23" ed="T"/>外是，非真空故。二、圣不从凡过，以空异妄色， <lb n="0652a24" ed="T"/>圣自圣故。</p><p xml:id="pT45p0652a2405" cb:place="inline">“就法四句者：若色不即空，亦有二 <lb n="0652a25" ed="T"/>失：一、壞俗谛过，以色不无性，则待缘不得有 <lb n="0652a26" ed="T"/>故。二、壞真谛过，以不会色归空，则无真空故。 <lb n="0652a27" ed="T"/>若空不即色，亦有二失：一、壞真谛过，以色外 <lb n="0652a28" ed="T"/>断空，理非真故。二、壞俗谛过，以空非色妄，无 <lb n="0652a29" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0652002" n="0652002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0652002" n="0652002"/><anchor xml:id="beg0652002" n="0652002"/>依<anchor xml:id="end0652002"/>故。</p><p xml:id="pT45p0652a2903" cb:place="inline">“第三俱亦不可者，谓若色即空、不即空， <pb n="0652b" ed="T" xml:id="T45.1878.0652b"/> <lb n="0652b01" ed="T"/>空即色、不即色，亦有二种失。</p><p xml:id="pT45p0652b0112" cb:place="inline">“初、據人，有二失： <lb n="0652b02" ed="T"/>一、凡圣杂乱过，二、迷悟不成过。</p><p xml:id="pT45p0652b0213" cb:place="inline">“次就法，亦有 <lb n="0652b03" ed="T"/>二失：一、二谛杂乱过，二、二谛不成过。思之可 <lb n="0652b04" ed="T"/>见。</p><p xml:id="pT45p0652b0402" cb:place="inline">“第四俱非亦不可者，谓若色非空、非不空， <lb n="0652b05" ed="T"/>空非色、非不色者，亦有二种失。</p><p xml:id="pT45p0652b0513" cb:place="inline">“就人，有二失： <lb n="0652b06" ed="T"/>一、迷无悟圣期，悟不从凡过；二、圣凡杂乱，二 <lb n="0652b07" ed="T"/>位俱壞过。</p><p xml:id="pT45p0652b0705" cb:place="inline">“二、據法者，亦有二失：一、二谛各别， <lb n="0652b08" ed="T"/>俱不成过；二、二谛混杂，失法体过。思之可见。”</p> <lb n="0652b09" ed="T"/><p xml:id="pT45p0652b0901">第四表德者，自有五门：一、真空观，二、理事无 <lb n="0652b10" ed="T"/>碍观，三、周偏含容观，四、色空章十门止观，五、 <lb n="0652b11" ed="T"/>理事圆融義。</p> <lb n="0652b12" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="2" type="其他">1 真空观</cb:mulu><p xml:id="pT45p0652b1201">第一真空观法，于中略作四句十门：一、会色 <lb n="0652b13" ed="T"/>归空观，二、明空即色观，三、空色无碍观，四、泯 <lb n="0652b14" ed="T"/>绝无寄观。</p><p xml:id="pT45p0652b1405" cb:place="inline">就初门中为四：</p><p xml:id="pT45p0652b1411" cb:place="inline">一、色不即空，以即 <lb n="0652b15" ed="T"/>空故。何以故？以色不即断空故，不是空也。以 <lb n="0652b16" ed="T"/>色擧体是真空也，故云以即空故。良由即是 <lb n="0652b17" ed="T"/>真空故，非断空也。是故言由是空，故不是 <lb n="0652b18" ed="T"/>空也。</p><p xml:id="pT45p0652b1803" cb:place="inline">二、色不即空，以即空故。何以故？以靑、黄 <lb n="0652b19" ed="T"/>之相，非是真空之理，故云不即空。然靑、黄无 <lb n="0652b20" ed="T"/>体，莫不皆空，故云即空。良以靑、黄无体之空， <lb n="0652b21" ed="T"/>非即靑、黄，故云不即空也。</p><p xml:id="pT45p0652b2111" cb:place="inline">三、色不即空，以即 <lb n="0652b22" ed="T"/>空故。何以故？以空中无色，故不即空；会色无 <lb n="0652b23" ed="T"/>体，故是即空。良由会色归空，空中必无有色。 <lb n="0652b24" ed="T"/>是故由色空，故色非空也。</p><p xml:id="pT45p0652b2411" cb:place="inline">上三句以法拣情 <lb n="0652b25" ed="T"/>讫。</p><p xml:id="pT45p0652b2502" cb:place="inline">四、色即是空。何以故？凡是色法必不异真 <lb n="0652b26" ed="T"/>空，以诸色法，必无性故，是故色即是空。如色 <lb n="0652b27" ed="T"/>空既尔，一切法亦然。思之。</p><p xml:id="pT45p0652b2711" cb:place="inline">第二明空即色观 <lb n="0652b28" ed="T"/>者，于中亦作四门。</p><p xml:id="pT45p0652b2808" cb:place="inline">一、空不即色，以空即色故。 <lb n="0652b29" ed="T"/>何以故？断空不即是色，故云非色。真空必不 <pb n="0652c" ed="T" xml:id="T45.1878.0652c"/> <lb n="0652c01" ed="T"/>异色，故云空即色。是故要由真空即色故，令 <lb n="0652c02" ed="T"/>断空不即色也。</p><p xml:id="pT45p0652c0207" cb:place="inline">二、空不即色，以空即色故。何 <lb n="0652c03" ed="T"/>以故？以空理非靑、黄，故云空不即色。然非靑、 <lb n="0652c04" ed="T"/>黄之真空，必不异靑、黄故，是故言空即色。要 <lb n="0652c05" ed="T"/>由不异靑、黄故，不即靑、黄，故言空即色、不即 <lb n="0652c06" ed="T"/>色也。</p><p xml:id="pT45p0652c0603" cb:place="inline">三、空不即色，以空即色故。何以故？空 <lb n="0652c07" ed="T"/>是所依，非能依故，不即色也。必与能依作所 <lb n="0652c08" ed="T"/>依，故即是色也。良由是所依故，不即色；是所 <lb n="0652c09" ed="T"/>依故，即是色。是故言由不即色故，即是色也。</p> <lb n="0652c10" ed="T"/><p xml:id="pT45p0652c1001">上三句亦以法拣情讫。</p><p xml:id="pT45p0652c1010" cb:place="inline">四、空即是色。何以故？ <lb n="0652c11" ed="T"/>凡是真空必不异色，以是法无我，理非断灭 <lb n="0652c12" ed="T"/>故。是故空即是色，如空色既尔，一切法皆然。 <lb n="0652c13" ed="T"/>思之。</p><p xml:id="pT45p0652c1303" cb:place="inline">第三色空无碍观者，谓色擧体不异空， <lb n="0652c14" ed="T"/>全是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0652003" n="0652003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0652003" n="0652003"/><anchor xml:id="beg0652003" n="0652003"/>尽色之<anchor xml:id="end0652003"/>空故，即色不尽而空现，空擧 <lb n="0652c15" ed="T"/>体不异色，全是尽空之色故，即空、即色而空 <lb n="0652c16" ed="T"/>不隐也。是故菩萨观色无不见空，观空莫非 <lb n="0652c17" ed="T"/>见色，无障无碍为一味法。思之可见。</p><p xml:id="pT45p0652c1715" cb:place="inline">第四泯 <lb n="0652c18" ed="T"/>绝无寄观者，谓此所观真空，不可言即色、不 <lb n="0652c19" ed="T"/>即色，亦不可言即空、不即空。一切法皆不可， <lb n="0652c20" ed="T"/>不可亦不可，此语亦不受，<anchor xml:id="nkr_note_add_0652c2001" n="0652c2001"/><anchor xml:id="beg0652c2001" n="0652c2001"/>迥<anchor xml:id="end0652c2001"/>绝无寄，非言所 <lb n="0652c21" ed="T"/>及，非解所到，是谓行境。何以故？以生心动念， <lb n="0652c22" ed="T"/>即乖法体，失正念故。</p><p xml:id="pT45p0652c2209" cb:place="inline">又于前四句中，初二句 <lb n="0652c23" ed="T"/>八门，皆拣情显解。第三句一门，解终趣行。第 <lb n="0652c24" ed="T"/>四句一门，正成行体。若不洞明前解，无以蹑 <lb n="0652c25" ed="T"/>成此行。若不解此行，法绝于前解，无以成其 <lb n="0652c26" ed="T"/>正解。若守解不捨，无以入兹正行。是故行由 <lb n="0652c27" ed="T"/>解成，行起解绝也。</p></cb:div> <lb n="0652c28" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="2" type="其他">2 理事无碍观</cb:mulu><p xml:id="pT45p0652c2801">第二理、事无碍观者，谓理事镕融存亡逆顺， <lb n="0652c29" ed="T"/>通有十门。</p><p xml:id="pT45p0652c2905" cb:place="inline">一、理遍于事门，谓能遍之理性无 <pb n="0653a" ed="T" xml:id="T45.1878.0653a"/> <lb n="0653a01" ed="T"/>分限，所遍之事分位差别，一一事中理皆全 <lb n="0653a02" ed="T"/>遍，非是分遍。何以故？以彼真理不可分故，是 <lb n="0653a03" ed="T"/>故一一纤尘皆摄无边真理，无不圆足。</p><p xml:id="pT45p0653a0316" cb:place="inline">二、事 <lb n="0653a04" ed="T"/>遍于理门，谓能遍之事是有分限，所遍之理 <lb n="0653a05" ed="T"/>要无分限；此有分限之事，于无分限之理全 <lb n="0653a06" ed="T"/>同，非分同。何以故？以事无体，还如理故，是故 <lb n="0653a07" ed="T"/>一尘不壞而遍法界也。如一尘，一切法亦然。 <lb n="0653a08" ed="T"/>思之。此全遍门超情離见，非世喩能况。如全 <lb n="0653a09" ed="T"/>大海，在一波中而海非小；如一小波，迊于大 <lb n="0653a10" ed="T"/>海而波非大，同时全遍于诸波而海非异，俱 <lb n="0653a11" ed="T"/>时各迊于大海而波非一。又大海全遍一波 <lb n="0653a12" ed="T"/>时，不妨擧体全遍于诸波；一波全迊大海时， <lb n="0653a13" ed="T"/>诸波亦各全迊互不相碍。思之。</p><p xml:id="pT45p0653a1313" cb:place="inline">问：“理既全体 <lb n="0653a14" ed="T"/>遍，一尘何故非小，既不同尘而小，何得说为 <lb n="0653a15" ed="T"/>全体遍于一尘？又一尘全迊于理性，何故非 <lb n="0653a16" ed="T"/>大？若不同理而廣大，何得全遍于理性？既成 <lb n="0653a17" ed="T"/>矛盾，義极相违！”</p><p xml:id="pT45p0653a1707" cb:place="inline">答：“理、事相望，各非一异，故得 <lb n="0653a18" ed="T"/>全收，而不壞本位。</p><p xml:id="pT45p0653a1808" cb:place="inline">“先、理望事有其四句：一、真 <lb n="0653a19" ed="T"/>理与事非异故，真理全体在一事中。二、真理 <lb n="0653a20" ed="T"/>与事非一故，理性恒无边际。三、以非一即是 <lb n="0653a21" ed="T"/>非异故，无边理性全在一尘。四、以非异即是 <lb n="0653a22" ed="T"/>非一故，一尘理性无有分限。</p><p xml:id="pT45p0653a2212" cb:place="inline">“次、以事望理亦 <lb n="0653a23" ed="T"/>有四句者：一、事法与理非异故，一尘全迊于 <lb n="0653a24" ed="T"/>理性。二、事法与理非一故，不壞于一尘。三、以 <lb n="0653a25" ed="T"/>非一即非异故，一小尘迊无边真理。四、以非 <lb n="0653a26" ed="T"/>异即非一故，迊无边理而尘不大。思之。”</p><p xml:id="pT45p0653a2616" cb:place="inline">问：“无 <lb n="0653a27" ed="T"/>边理性全遍一尘时，外诸事处为有理性？为 <lb n="0653a28" ed="T"/>无理性？若尘外有理，则非全体遍一尘！若尘 <lb n="0653a29" ed="T"/>外无理，则非全体遍一切事。義甚相违！”</p><p xml:id="pT45p0653a2916" cb:place="inline">答：“以 <pb n="0653b" ed="T" xml:id="T45.1878.0653b"/> <lb n="0653b01" ed="T"/>一理性融故，多事无碍故，故得全在内而全 <lb n="0653b02" ed="T"/>在外，无障无碍，是故各有四句。</p><p xml:id="pT45p0653b0213" cb:place="inline">“先、就理四句 <lb n="0653b03" ed="T"/>者：一、以理性全体在一切事中时，不碍全体 <lb n="0653b04" ed="T"/>在一尘处，是故在外即在内。二、以全体在一 <lb n="0653b05" ed="T"/>尘中时，不碍全体在馀事处，是故在内即在 <lb n="0653b06" ed="T"/>外。三、以无二之性，各全在一切中故，是故亦 <lb n="0653b07" ed="T"/>在内亦在外。四、以无二之性，非一切故，是故 <lb n="0653b08" ed="T"/>非内非外。前三句明与一切法非异，此之一 <lb n="0653b09" ed="T"/>句明与一切法非一，良为非一非异，故内外 <lb n="0653b10" ed="T"/>无碍。</p><p xml:id="pT45p0653b1003" cb:place="inline">“次、就事四句者：一、一事全迊于理时，不 <lb n="0653b11" ed="T"/>碍一切事法亦全迊，是故在内即在外。二、一 <lb n="0653b12" ed="T"/>切事法各迊于理时，不碍一尘亦全迊，是故 <lb n="0653b13" ed="T"/>在外即在内。三、以诸事法同时各迊故，是故 <lb n="0653b14" ed="T"/>全在内亦全在外，无有障碍。四、以诸事法各 <lb n="0653b15" ed="T"/>不壞故，彼此相望，非内亦非外。思之。”</p><p xml:id="pT45p0653b1515" cb:place="inline">三、依理 <lb n="0653b16" ed="T"/>成事门，谓事无别体，要因真理而得成立。以 <lb n="0653b17" ed="T"/>诸缘起皆无自性故，由无性理，事方成故。如 <lb n="0653b18" ed="T"/>波揽水以成动，水望于波，能成立故。依<persName>如来</persName> <lb n="0653b19" ed="T"/>藏，得有诸法，当知亦尔。思之。</p><p xml:id="pT45p0653b1912" cb:place="inline">四、事能显理 <lb n="0653b20" ed="T"/>门，谓由事揽理故，则事虚而理实，以事虚故， <lb n="0653b21" ed="T"/>全事中之理挺然露现。犹如波相虚，令水体 <lb n="0653b22" ed="T"/>露现。当知此中道理亦尔。思之。</p><p xml:id="pT45p0653b2213" cb:place="inline">五、以理夺事 <lb n="0653b23" ed="T"/>门，谓事既揽理成，遂令事相皆尽，唯一真理 <lb n="0653b24" ed="T"/>平等显现，以離真理外无片事可得故。如水 <lb n="0653b25" ed="T"/>夺波，波无不尽，此则水存已，壞波令尽。</p><p xml:id="pT45p0653b2516" cb:place="inline">六、事 <lb n="0653b26" ed="T"/>能隐理门，谓真理随缘，成诸事法；然此事法 <lb n="0653b27" ed="T"/>既违于理，遂令事显，理不现也。如水成波，动 <lb n="0653b28" ed="T"/>显静隐。《经》云：“法身流转五道名曰众生。故众 <lb n="0653b29" ed="T"/>生现时法身不现也。”</p><p xml:id="pT45p0653b2909" cb:place="inline">七、真理即事门，谓凡是 <pb n="0653c" ed="T" xml:id="T45.1878.0653c"/> <lb n="0653c01" ed="T"/>真理必非事外，以是法无我理故。事必依理， <lb n="0653c02" ed="T"/>理虚无体，是故此理擧体皆事，方为真理。如 <lb n="0653c03" ed="T"/>水即波无动，而非湿故，即水是波。思之。</p><p xml:id="pT45p0653c0316" cb:place="inline">八、 <lb n="0653c04" ed="T"/>事法即理门，谓缘起事法必无自性，无自性 <lb n="0653c05" ed="T"/>故，擧体即真。故说众生即如，不待灭也。以波 <lb n="0653c06" ed="T"/>动相擧，体即水故，无异相也。</p><p xml:id="pT45p0653c0612" cb:place="inline">九、真理非事门， <lb n="0653c07" ed="T"/>谓即事之理而非是事，以真、妄异故，实非虚 <lb n="0653c08" ed="T"/>故，所依非能依故。如即波之水，非波，以动、湿 <lb n="0653c09" ed="T"/>异故。</p><p xml:id="pT45p0653c0903" cb:place="inline">十、事法非理门，谓全理之事，事恒非理， <lb n="0653c10" ed="T"/>性、相异故，能依非所依故，是故擧体全理而 <lb n="0653c11" ed="T"/>事相宛然。如全水之波，波恒非水，以动義，非 <lb n="0653c12" ed="T"/>湿故。</p><p xml:id="pT45p0653c1203" cb:place="inline">此上十義同一缘起，约理望事，则有成、 <lb n="0653c13" ed="T"/>有壞，有即、有離；事望于理，有显、有隐，有一、有 <lb n="0653c14" ed="T"/>异；逆顺自在，无障无碍，同时顿起。深思，令观 <lb n="0653c15" ed="T"/>明现。是谓理、事圆融无碍观也。</p></cb:div> <lb n="0653c16" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="2" type="其他">3 周遍含容观</cb:mulu><p xml:id="pT45p0653c1601">第三周遍含容观者，谓事如理融，遍摄无碍， <lb n="0653c17" ed="T"/>交参自在。略辨十门。</p><p xml:id="pT45p0653c1709" cb:place="inline">一、理如事门，谓事法既 <lb n="0653c18" ed="T"/>虚，相无不尽；理性真实，体无不现。此则事无 <lb n="0653c19" ed="T"/>别事，即全理为事，是故菩萨虽复看事，即是 <lb n="0653c20" ed="T"/>观理，然说此事为不即理。</p><p xml:id="pT45p0653c2011" cb:place="inline">二、事如理门，谓诸 <lb n="0653c21" ed="T"/>事法与理非异，故事随理而圆遍，遂令一尘 <lb n="0653c22" ed="T"/>普遍法界；法界全体遍诸法时，此一微尘亦 <lb n="0653c23" ed="T"/>如理性，全在一切法中。如一微尘，一切事法 <lb n="0653c24" ed="T"/>亦尔。</p><p xml:id="pT45p0653c2403" cb:place="inline">三、事含理事无碍门，谓诸事法与理非 <lb n="0653c25" ed="T"/>一故，存本一事而能廣容。如一微尘其相不 <lb n="0653c26" ed="T"/>大，而能容摄无边法界，由刹等诸法既不離 <lb n="0653c27" ed="T"/>法界，是故俱在一尘中现。如一尘，一切法亦 <lb n="0653c28" ed="T"/>尔。此事理融通非一非异故。总有四句：一、一 <lb n="0653c29" ed="T"/>中一；二、一切中一；三、一中一切；四、一切中一 <pb n="0654a" ed="T" xml:id="T45.1878.0654a"/> <lb n="0654a01" ed="T"/>切。各有所由，思之。</p><p xml:id="pT45p0654a0108" cb:place="inline">四、通局无碍门，谓诸事法 <lb n="0654a02" ed="T"/>与理非一即非异故，令此事法不離一处，即 <lb n="0654a03" ed="T"/>全遍十方一切尘内。由非异即非一故，全遍 <lb n="0654a04" ed="T"/>十方而不动一位，即远、即近、即遍、即住，无障、 <lb n="0654a05" ed="T"/>无碍。</p><p xml:id="pT45p0654a0503" cb:place="inline">五、廣狭无碍门，谓诸事法与理，非一即 <lb n="0654a06" ed="T"/>非异故，不壞一尘而能廣容十方刹海；由非 <lb n="0654a07" ed="T"/>异即非一故，廣容十方法界而微尘不大。是 <lb n="0654a08" ed="T"/>则一尘之事，即廣、即狭、即大、即小，无障、无碍。</p> <lb n="0654a09" ed="T"/><p xml:id="pT45p0654a0901">六、遍容无碍门，谓此一尘望于一切，由普遍 <lb n="0654a10" ed="T"/>即是廣容故，遍在一切中时即复还摄彼一 <lb n="0654a11" ed="T"/>切法，全住自一中；又由廣容即是普遍故，令 <lb n="0654a12" ed="T"/>此一尘还即遍在自内一切差别法中。是故 <lb n="0654a13" ed="T"/>此一尘自遍他时，即他遍自，能容、能入同时， <lb n="0654a14" ed="T"/>遍、摄无碍。思之。</p><p xml:id="pT45p0654a1407" cb:place="inline">七、摄入无碍门，谓彼一切望 <lb n="0654a15" ed="T"/>于一法，以入他即是摄他故，一切全入一中 <lb n="0654a16" ed="T"/>之时，即令彼一还复在自一切之内，同时无 <lb n="0654a17" ed="T"/>碍。又由摄他即是入他故，一法全在一切中 <lb n="0654a18" ed="T"/>时，还令一切恒在一内，同时无碍。思之。</p><p xml:id="pT45p0654a1816" cb:place="inline">八、交 <lb n="0654a19" ed="T"/>涉无碍门，谓一法望一切有摄、有入，通有四 <lb n="0654a20" ed="T"/>句：谓一摄一切、一入一切；一切摄一、一切入 <lb n="0654a21" ed="T"/>一；一摄一法、一入一法；一切摄一切、一切入 <lb n="0654a22" ed="T"/>一切。同时交、参无碍。</p><p xml:id="pT45p0654a2209" cb:place="inline">九、相在无碍门，谓一切 <lb n="0654a23" ed="T"/>望一，亦有入、有摄，亦有四句：谓摄一入一；摄 <lb n="0654a24" ed="T"/>一切入一；摄一入一切；摄一切入一切。同时 <lb n="0654a25" ed="T"/>交、参，无障、无碍。</p><p xml:id="pT45p0654a2507" cb:place="inline">十、普融无碍门，谓一切及一， <lb n="0654a26" ed="T"/>普皆同时，更互相望，一一具前两褈四句。普 <lb n="0654a27" ed="T"/>融无碍，準前思之。令圆明显现，称行境界，无 <lb n="0654a28" ed="T"/>障、无碍。深思之，令现在前也。</p></cb:div> <lb n="0654a29" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="2" type="其他">4 色空章十门止观</cb:mulu><p xml:id="pT45p0654a2901">第四色、空章十门止观者。</p><p xml:id="pT45p0654a2911" cb:place="inline">第一会相归性门， <pb n="0654b" ed="T" xml:id="T45.1878.0654b"/> <lb n="0654b01" ed="T"/>于中，有二种：一、于所缘境会事归理。二、于能 <lb n="0654b02" ed="T"/>缘心摄将入正也。</p><p xml:id="pT45p0654b0208" cb:place="inline">第二依理起事门者，亦有 <lb n="0654b03" ed="T"/>二种：一者、所归理非断空故，不碍事相宛然。 <lb n="0654b04" ed="T"/>二者、所入止不滞寂故，复有随事起修妙觉 <lb n="0654b05" ed="T"/>观。</p><p xml:id="pT45p0654b0502" cb:place="inline">第三理事无碍门者，亦有二种：一、由习 <lb n="0654b06" ed="T"/>前理事能通交彻，故今无碍也。二、双现前故， <lb n="0654b07" ed="T"/>遂使止观同于一念顿照故。</p><p xml:id="pT45p0654b0712" cb:place="inline">第四理事双绝 <lb n="0654b08" ed="T"/>门者，由事、理双观互相形夺故，遂使而双俱 <lb n="0654b09" ed="T"/>尽，非理非事，寂然双绝，是故令止观双泯，迥 <lb n="0654b10" ed="T"/>然无寄也。</p><p xml:id="pT45p0654b1005" cb:place="inline">第五心境融通门者，即彼绝理事 <lb n="0654b11" ed="T"/>之无碍境，与彼泯止观之无碍心，二而不二， <lb n="0654b12" ed="T"/>故不碍心境；而冥然一味，不二而二，故不壞 <lb n="0654b13" ed="T"/>一味，而心、境两分也。</p><p xml:id="pT45p0654b1309" cb:place="inline">第六事事相在门者，由 <lb n="0654b14" ed="T"/>理带诸事全遍一事，是故以即止之观，于一 <lb n="0654b15" ed="T"/>事中现一切法，而心无散动。如一事，一切亦 <lb n="0654b16" ed="T"/>尔。</p><p xml:id="pT45p0654b1602" cb:place="inline">第七彼此相是门者，由诸事悉不异于理， <lb n="0654b17" ed="T"/>理复不异于事，即是一切而念不乱，如一事 <lb n="0654b18" ed="T"/>一切亦尔。</p><p xml:id="pT45p0654b1805" cb:place="inline">第八即入无碍门者，由交参非一 <lb n="0654b19" ed="T"/>与相含非异，体无二故，是故以止观无二之 <lb n="0654b20" ed="T"/>智顿现，即入二门同一法界，即心无散动也。</p> <lb n="0654b21" ed="T"/><p xml:id="pT45p0654b2101">第九帝网重现门者，由于一事中具一切，复 <lb n="0654b22" ed="T"/>各具一切，如是褈褈不可穷尽。如一事既尔， <lb n="0654b23" ed="T"/>馀一切事亦然。以止观心境不异之目顿现 <lb n="0654b24" ed="T"/>一切，各各褈褈悉无穷尽，普眼所瞩，朗然现 <lb n="0654b25" ed="T"/>前而无分别，亦无散动也。</p><p xml:id="pT45p0654b2511" cb:place="inline">第十主伴圆备门 <lb n="0654b26" ed="T"/>者。菩萨以普门之智，顿照于此普门法界。然 <lb n="0654b27" ed="T"/>擧一为主，一切为伴，主伴、伴主皆悉无尽，不 <lb n="0654b28" ed="T"/>可称说，菩萨三昧海门皆悉安立自在无碍， <lb n="0654b29" ed="T"/>然无异念也。</p></cb:div> <pb n="0654c" ed="T" xml:id="T45.1878.0654c"/> <lb n="0654c01" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="2" type="其他">5 理事圆融義</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu level="3" type="其他">1 理事俱融门</cb:mulu><p xml:id="pT45p0654c0101">第五理事圆融義者，亦有十门。</p><p xml:id="pT45p0654c0113" cb:place="inline">第一、理事俱 <lb n="0654c02" ed="T"/>融门，事虚、理实相摄、全收，融成十義。一、缘起 <lb n="0654c03" ed="T"/>事法，以虚空无性故，擧体全理也。二、真性理 <lb n="0654c04" ed="T"/>法，以真实故，不碍擧体全事也。三、由前二義 <lb n="0654c05" ed="T"/>不相離故，理事俱存。四、由二義相夺故，理事 <lb n="0654c06" ed="T"/>双绝也。五、事全理而事不壞。六、理全事而理 <lb n="0654c07" ed="T"/>不失也。七、二俱存而俱不立。八、俱亡而俱不 <lb n="0654c08" ed="T"/>泯。九、前八相顺而俱现。十、皆各相夺而不泯。 <lb n="0654c09" ed="T"/>幷会意思之。</p></cb:div> <lb n="0654c10" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="3" type="其他">2 理法隐显门</cb:mulu><p xml:id="pT45p0654c1001">第二、理法隐显门，理、性随事，隐、显融通，亦有 <lb n="0654c11" ed="T"/>十義。一、以理全事故，理隐也。二、事全理故，理 <lb n="0654c12" ed="T"/>显也。三、以前二不相離故，隐显俱立也。四、以 <lb n="0654c13" ed="T"/>二義相夺故，非隐显。五、以全事而不自失故， <lb n="0654c14" ed="T"/>即隐常显也。六、以事尽而不泯他，即显常隐 <lb n="0654c15" ed="T"/>也。七、此二不相離故，即俱隐俱显也。八、相夺 <lb n="0654c16" ed="T"/>二亡故，俱非隐现也。九、由前八義同一理性 <lb n="0654c17" ed="T"/>不相碍故，同时俱显也。十、同时相夺義无不 <lb n="0654c18" ed="T"/>尽泯，同一味亦非一也。深思可见。</p><p xml:id="pT45p0654c1814" cb:place="inline">又单隐、单 <lb n="0654c19" ed="T"/>显各有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0654001" n="0654001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0654001" n="0654001"/><anchor xml:id="beg0654001" n="0654001"/>十<anchor xml:id="end0654001"/>義。及俱存、俱泯十義，思惟可知。</p></cb:div> <lb n="0654c20" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="3" type="其他">3 事法存泯门</cb:mulu><p xml:id="pT45p0654c2001">第三事法存泯门，事相随理，存亡自在，亦融 <lb n="0654c21" ed="T"/>成十義。一、以事全理故，事泯也。二、以理全事 <lb n="0654c22" ed="T"/>故，事存也。三、以前二不相離故，亦存亦泯。四、 <lb n="0654c23" ed="T"/>以二相夺故，非存非泯也。五、以擧体全理，事 <lb n="0654c24" ed="T"/>方成故，即泯而存也。六、以事擧体全成理，无 <lb n="0654c25" ed="T"/>不荡尽故，即存而泯也。七、以二義相顺故，即 <lb n="0654c26" ed="T"/>泯俱存。八、相夺故，即存、即泯俱泯也。九、以前 <lb n="0654c27" ed="T"/>八義同一事法，存、亡自在，无碍俱现故也。十、 <lb n="0654c28" ed="T"/>以同时相夺義故，无不尽圆融。迥超出情表， <lb n="0654c29" ed="T"/>亦深思可见。</p><p xml:id="pT45p0654c2906" cb:place="inline">单存、单泯等十義，準前思之。</p></cb:div> <pb n="0655a" ed="T" xml:id="T45.1878.0655a"/> <lb n="0655a01" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="3" type="其他">4 事事相在门</cb:mulu><p xml:id="pT45p0655a0101">第四事事相在门，诸法缘起，力、用相收亦有 <lb n="0655a02" ed="T"/>十義。一、众缘起法，于中若无一缘，馀一切缘 <lb n="0655a03" ed="T"/>全不成故，是故即一缘有力能摄一切，馀幷 <lb n="0655a04" ed="T"/>无力摄在一中，即一现多隐也。二、以多唯一 <lb n="0655a05" ed="T"/>故，是故即多缘有力而能收一，一缘无力摄 <lb n="0655a06" ed="T"/>在多中，即多现一隐也。三、由前二義不相離 <lb n="0655a07" ed="T"/>故，无碍俱现也。四、以各相形夺无不尽故，即 <lb n="0655a08" ed="T"/>非隐、非现也。五、由有力摄他时，必无力入他 <lb n="0655a09" ed="T"/>故，现即隐也。六、无力入他时，必有力摄他，故 <lb n="0655a10" ed="T"/>隐即现也。七、俱摄无不俱入，故隐、显俱现也。 <lb n="0655a11" ed="T"/>八、俱摄俱入必不俱，故隐、显斯绝也。九、以前 <lb n="0655a12" ed="T"/>八義同一缘起故，自在俱现前也。十、各相形 <lb n="0655a13" ed="T"/>夺超然无寄，圆融绝虑也。亦深思会意，可以 <lb n="0655a14" ed="T"/>准知。</p><p xml:id="pT45p0655a1403" cb:place="inline">又单摄、单收入等十義，準前思之。</p></cb:div> <lb n="0655a15" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="3" type="其他">5 一事隐现门</cb:mulu><p xml:id="pT45p0655a1501">第五一事隐现门，一事望多，有摄、有入，隐、显 <lb n="0655a16" ed="T"/>自在亦有十義。一、由摄多，故一现也。二、由一 <lb n="0655a17" ed="T"/>入多，故一隐也。三、以摄入同时一法，故亦隐 <lb n="0655a18" ed="T"/>亦显也。四、全摄相夺各尽，故非隐非现也。五、 <lb n="0655a19" ed="T"/>由一能摄多，方能入于多，是即现常隐也。六、 <lb n="0655a20" ed="T"/>由入多故，方能摄多，是即隐常现。七、由具前 <lb n="0655a21" ed="T"/>六，義方为一，故俱隐俱现也。八、二義同一相 <lb n="0655a22" ed="T"/>夺俱尽，故非隐非现也。九、合前八義同在一 <lb n="0655a23" ed="T"/>法，无碍顿现前。十、由前诸義各相夺尽，泯然 <lb n="0655a24" ed="T"/>无寄，迥超言虑，即俱泯也。幷各去情，如理思 <lb n="0655a25" ed="T"/>之。</p><p xml:id="pT45p0655a2502" cb:place="inline">又如摄入具隐、显，有此十義。当知，隐现具 <lb n="0655a26" ed="T"/>摄入亦有十義。准思之。</p></cb:div> <lb n="0655a27" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="3" type="其他">6 多事隐现门</cb:mulu><p xml:id="pT45p0655a2701">第六多事隐现门，多事望一有摄、有入，隐、显 <lb n="0655a28" ed="T"/>自在亦有十義。一、由多摄一，故多显也。二、 <lb n="0655a29" ed="T"/>由多入一，故多隐也。三、以显入俱现故，亦隐 <pb n="0655b" ed="T" xml:id="T45.1878.0655b"/> <lb n="0655b01" ed="T"/>亦现也。四、摄入相夺故，俱非也。五、以多能摄 <lb n="0655b02" ed="T"/>一方能入一，即显常隐。六、以多能入一方能 <lb n="0655b03" ed="T"/>摄一，故即隐常显也。七、以具前二義方为多 <lb n="0655b04" ed="T"/>故，即隐即现俱现也。八、同体二義必相夺尽， <lb n="0655b05" ed="T"/>即隐显非也。九、合前八義同时顿现，相现前 <lb n="0655b06" ed="T"/>也。十、以前法義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0655001" n="0655001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0655001" n="0655001"/><anchor xml:id="beg0655001" n="0655001"/>各<anchor xml:id="end0655001"/>相形夺，泯然超绝。準前思 <lb n="0655b07" ed="T"/>之。</p><p xml:id="pT45p0655b0702" cb:place="inline">又隐、显具摄入十義，同前思推。</p></cb:div> <lb n="0655b08" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="3" type="其他">7 事事相是门</cb:mulu><p xml:id="pT45p0655b0801">第七事事相是门，缘起事法辗转相成，体互 <lb n="0655b09" ed="T"/>相无，彼此相是。亦有十義。一、于大缘起中，若 <lb n="0655b10" ed="T"/>无一缘起，非直所起不彼能起；缘体亦不成， <lb n="0655b11" ed="T"/>是故一缘是能成，为有義；多缘所成无体，是 <lb n="0655b12" ed="T"/>空義。是即多归于一，故一存多泯也。二、多亦 <lb n="0655b13" ed="T"/>为一，故多为能成，是有義；一为所成，是空 <lb n="0655b14" ed="T"/>義。是即一归于多，故存一泯。三、两门二義幷 <lb n="0655b15" ed="T"/>不相離，故即存亡俱现。四、形夺俱尽，故即存 <lb n="0655b16" ed="T"/>亡俱泯也。五、一为能成，必有所成故，是则摄 <lb n="0655b17" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0655002" n="0655002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0655002" n="0655002"/><anchor xml:id="beg0655002" n="0655002"/>多<anchor xml:id="end0655002"/>同一之有，即是废自同他之空也。六、多为 <lb n="0655b18" ed="T"/>能成，必有所成故，亦摄废同前。七、一多各二， <lb n="0655b19" ed="T"/>不相離故，无碍俱现也。八、摄废同体，定不得 <lb n="0655b20" ed="T"/>故，即俱非也。九、一多缘起随義成立，故则相 <lb n="0655b21" ed="T"/>是存、亡俱存现前。十、能所存亡空有俱尽，故 <lb n="0655b22" ed="T"/>泯然超绝也。深思可知。</p></cb:div> <lb n="0655b23" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="3" type="其他">8 一多存泯门</cb:mulu><p xml:id="pT45p0655b2301">第八一多存泯门，然一望多有摄他、废自，相 <lb n="0655b24" ed="T"/>是、存泯亦有十義。一、此法有摄他同己，故自 <lb n="0655b25" ed="T"/>存也。二、废己同他，故自泯也。三、收废俱现，故 <lb n="0655b26" ed="T"/>亦存亦泯也。四、以二義全夺，故俱非也。五、非 <lb n="0655b27" ed="T"/>尽己同他，无己尽他同己，是故即泯常存也。 <lb n="0655b28" ed="T"/>六、反上句，故即存常泯也。七、二義不相離，故 <lb n="0655b29" ed="T"/>存即泯、泯即存俱现也。八、相夺全尽，故存泯、 <pb n="0655c" ed="T" xml:id="T45.1878.0655c"/> <lb n="0655c01" ed="T"/>泯存俱非也。</p><p xml:id="pT45p0655c0106" cb:place="inline">九、合前八義，一事法不相障碍， <lb n="0655c02" ed="T"/>俱现前也。十、法義同体相夺俱尽，故超然绝 <lb n="0655c03" ed="T"/>虑也。思之可见。</p></cb:div> <lb n="0655c04" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="3" type="其他">9 多事存泯门</cb:mulu><p xml:id="pT45p0655c0401">第九多事存泯门，然多望一既摄他、废自，相 <lb n="0655c05" ed="T"/>是、存亡亦有十義。一、以多有摄一同己，故多 <lb n="0655c06" ed="T"/>存也。二、以多有废自同一，故多泯也。三、以前 <lb n="0655c07" ed="T"/>二義不相離，故存泯双现。四、形夺俱尽，故双 <lb n="0655c08" ed="T"/>非也。五、以非不摄一，同多无以废，多同一是， <lb n="0655c09" ed="T"/>故存即泯也。六、非不同一，无以摄一，故泯即 <lb n="0655c10" ed="T"/>存也。七、由存即泯，故有泯；由泯即存，故有存。 <lb n="0655c11" ed="T"/>二義不相離，故存泯、泯存俱现前也。八、由存 <lb n="0655c12" ed="T"/>无不泯，故非存；由泯无不存，故非泯。二義形 <lb n="0655c13" ed="T"/>夺两亡，故俱非也。九、由八義同位相顺，法体 <lb n="0655c14" ed="T"/>方立，是故圆通无碍，俱现前也。十、由前诸義 <lb n="0655c15" ed="T"/>各互相夺，定取不得，是故无不超绝。挺然无 <lb n="0655c16" ed="T"/>寄，唯证相应也。会意思之。</p></cb:div> <lb n="0655c17" ed="T"/><cb:div type="other"><cb:mulu level="3" type="其他">10 圆融具德门</cb:mulu><p xml:id="pT45p0655c1701">第十圆融具德门，然上法门幷同大缘起无 <lb n="0655c18" ed="T"/>障碍，圆明自在。亦有十義。一、诸门融合圆明 <lb n="0655c19" ed="T"/>顿现，具足一功。二、随擧一门，亦具一切。三、随 <lb n="0655c20" ed="T"/>擧一義，亦具一切。四、随擧一句，亦具一切。五、 <lb n="0655c21" ed="T"/>以此圆融俱总相，是故融摄一切。六、俱是别 <lb n="0655c22" ed="T"/>相，莫不皆是所摄一切。七、俱是同相，能所摄 <lb n="0655c23" ed="T"/>義齐均故。八、俱是异相，義各别不離故。九、俱 <lb n="0655c24" ed="T"/>是成相，缘起義门正立俱现故。十、俱是壞相， <lb n="0655c25" ed="T"/>缘起无作同一味故。</p><anchor xml:id="nkr_note_orig_0655003" n="0655003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0655003" n="0655003"/><anchor xml:id="beg0655003" n="0655003"/><p xml:id="pT45p0655c2509" cb:place="inline">然此具德门中，一法法 <lb n="0655c26" ed="T"/>尔，性具善、恶。故《经》曰：于一微尘中，各示那由 <lb n="0655c27" ed="T"/>他无数亿诸<persName>佛</persName>于中而说法。于一微尘中，现 <lb n="0655c28" ed="T"/>无量<persName>佛</persName>国须弥金刚围世间不迫作。于一微 <lb n="0655c29" ed="T"/>尘中，现有三恶道、天、人、阿修罗，各各受业报， <pb n="0656a" ed="T" xml:id="T45.1878.0656a"/> <lb n="0656a01" ed="T"/>如斯幷是实事，非变化作，是法性实德，法尔 <lb n="0656a02" ed="T"/>如此也。如上之義去情，深思可知。</p><p xml:id="pT45p0656a0214" cb:place="inline">然此十门， <lb n="0656a03" ed="T"/>同时相应为一缘起，就初门中有十義圆融， <lb n="0656a04" ed="T"/>随一各具馀一切義。如初门既尔，馀理法隐 <lb n="0656a05" ed="T"/>显等九门亦然，但随门异耳，是故一一门中 <lb n="0656a06" ed="T"/>各有十、百、千等。思之可见。</p><anchor xml:id="end0655003"/><p xml:id="pT45p0656a0611" cb:place="inline">又此上法義中，各 <lb n="0656a07" ed="T"/>有解、行、境。会意思之。此则略辨理、事圆融。若 <lb n="0656a08" ed="T"/>能熟思，便法理现前，则花严義旨由此少闻 <lb n="0656a09" ed="T"/>耳。</p></cb:div></cb:div> <lb n="0656a10" ed="T"/><cb:juan n="001" fun="close"><cb:jhead>花严发菩提心章<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0651001" to="#end0651001"><lem wit="#wit.orig">明</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit2" type="variantRemark">满</rdg></app> <app from="#beg0651002" to="#end0651002"><lem wit="#wit.orig">乘</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit2" type="variantRemark">我</rdg></app> <app from="#beg0651003" to="#end0651003"><lem wit="#wit.orig">及大</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit2" type="variantRemark"><space quantity="0"/></rdg></app> <app from="#beg0651004" to="#end0651004"><lem wit="#wit.orig">勝</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit2" type="variantRemark">轻</rdg></app> <app from="#beg0651005" to="#end0651005"><lem wit="#wit.orig">略</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">修</rdg></app> <app cb:word-count="37" from="#beg0652001" to="#end0652001"><lem wit="#wit.orig">经》曰：‘成就第一诚谛<lb n="0652a02" ed="T"/>之语，如说能行，如行能说，乃至学三世诸<persName>佛</persName><lb n="0652a03" ed="T"/>无二语，随顺<persName>如来</persName>一切智慧’等</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit2" type="variantRemark"><space quantity="0"/></rdg></app> <app from="#beg0652002" to="#end0652002"><lem wit="#wit.orig">依</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit2" type="variantRemark">体</rdg></app> <app from="#beg0652003" to="#end0652003"><lem wit="#wit.orig">尽色之</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit2" type="variantRemark"><space quantity="0"/></rdg></app> <app from="#beg0652c2001" to="#end0652c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">迥<note type="cf1">X09n0248_p0900a21</note></lem><rdg wit="#wit.orig">迴</rdg></app> <app from="#beg0654001" to="#end0654001"><lem wit="#wit.orig">十</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit2" type="variantRemark">四</rdg></app> <app from="#beg0655001" to="#end0655001"><lem wit="#wit.orig">各</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit2" type="variantRemark">名</rdg></app> <app from="#beg0655002" to="#end0655002"><lem wit="#wit.orig">多</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1 #wit2" type="variantRemark">一</rdg></app> <app cb:word-count="172" from="#beg0655003" to="#end0655003"><lem wit="#wit.orig"><p cb:place="inline">然此具德门中，一法法<lb n="0655c26" ed="T"/>尔，性具善、恶。故《经》曰：于一微尘中，各示那由<lb n="0655c27" ed="T"/>他无数亿诸<persName>佛</persName>于中而说法。于一微尘中，现<lb n="0655c28" ed="T"/>无量<persName>佛</persName>国须弥金刚围世间不迫作。于一微<lb n="0655c29" ed="T"/>尘中，现有三恶道、天、人、阿修罗，各各受业报，<lb n="0656a01" ed="T"/>如斯幷是实事，非变化作，是法性实德，法尔<lb n="0656a02" ed="T"/>如此也。如上之義去情，深思可知。</p><p cb:place="inline">然此十门，<lb n="0656a03" ed="T"/>同时相应为一缘起，就初门中有十義圆融，<lb n="0656a04" ed="T"/>随一各具馀一切義。如初门既尔，馀理法隐<lb n="0656a05" ed="T"/>显等九门亦然，但随门异耳，是故一一门中<lb n="0656a06" ed="T"/>各有十、百、千等。思之可见。</p></lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit2" type="variantRemark"><space quantity="0"/></rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="cbeta-notes"> <head>CBETA 挍注</head> <p> <note n="0651001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0651001">明【大】，满【挍异-原】【甲】</note> <note n="0651002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0651002">乘【大】，我【挍异-原】【甲】</note> <note n="0651003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0651003">及大【大】，〔－〕【挍异-原】【甲】</note> <note n="0651004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0651004">勝【大】，轻【挍异-原】【甲】</note> <note n="0651005" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0651005">略【大】，修【挍异-原】</note> <note n="0652001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0652001">（经曰…等）三十七字【大】，〔－〕【挍异-原】【甲】</note> <note n="0652002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0652002">依【大】，体【挍异-甲】</note> <note n="0652003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0652003">尽色之【大】，〔－〕【挍异-原】【甲】</note> <note n="0654001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0654001">十【大】，四【挍异-原】【甲】</note> <note n="0655001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0655001">各【大】，名【挍异-原】【甲】</note> <note n="0655002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0655002">多【大】，一【挍异-原】【甲】</note> <note n="0655003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0655003">（然此…可见）百七十二字【大】，〔－〕【挍异-甲】</note> </p> </cb:div> <cb:div type="taisho-notes"> <head>大正藏 挍注</head> <p> <note n="0650002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0650002">【原】日本续藏经，【甲】德川时代刊宗教大学藏本，此凡例文甲本缺</note> <note n="0651001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0651001">明＝满ィ【原】【甲】</note> <note n="0651002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0651002">乘＝我ィ【原】【甲】</note> <note n="0651003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0651003">〔及大〕ィ－【原】【甲】</note> <note n="0651004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0651004">勝＝轻ィ【原】【甲】</note> <note n="0651005" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0651005">略＝修ィ【原】</note> <note n="0651006" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0651006">甲本冠註曰一切法下二十三字栂尾本脱</note> <note n="0652001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0652001">〔经曰…等〕ィ三十七字－【原】【甲】</note> <note n="0652002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0652002">依＝体ィ【甲】</note> <note n="0652003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0652003">〔尽色之〕ィ－【原】【甲】</note> <note n="0654001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0654001">十＝四ィ【原】【甲】</note> <note n="0655001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0655001">各＝名ィ【原】【甲】</note> <note n="0655002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0655002">多＝一ィ【原】【甲】</note> <note n="0655003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0655003">〔然此…可见〕ィ百七十二字－【甲】</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0652c2001" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0652c2001">迥【CB】，迴【大】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>